|
Een trots pronkstuk van de Oudheidkamer in Zaandijk is een schilderij van Willem Heindriksz Tetroe. Hij schilderde het werk in 1668. Het stelt een beer voor die een walvisvaarder aanvalt (foto rechts). De walvisvaarder moet commandeur Cornelis Gerritsz. Jongekees voorstellen, aldus het bijschrijft op het werk. De vacht van het dier was zeer gewild. Maar bij een poging de ijsbeer te doden werd de commandeur toch nog door het dier aangevallen. Zijn maten konden hem maar net op tijd redden. Willem Tetroe was, zoals dat toen heette, meester huisschilder in Zaandam.
Het schilderij kreeg als titel mee: De man onder de beer. Het kunstwerk
hangt in de prachtige Zaanlandsche Oudheidkamer in Zaandijk. (Bron: Wikizaan)
Tetroe zou nog een ander werk hebben gemaakt en dat verhaalt over een stier die een boer en zijn zwangere vrouw op de hoorns neemt en doodt.
Het verhaal of de legende over dit voorval trok zoveel aandacht dat het in een reeks
kunstwerken is vereeuwigd. Maar het bekendste werk zou het grote schilderij zijn
van Willem Tetroe zijn, meester huisschilder in Oostzaandam (Bron
Europeana). |
 |
|
Gedichten, prenten, schilderijen en aardewerk, op allerlei manieren is
de botsing tussen een stier en een boerin vastgelegd. In de Bullekerk,
in de volksmond zo genoemd vanwege de stier (=bul) hangt boven de ingang
een groot schilderij. Willem Tetroe zou het gebeuren hebben vastgelegd, zo wordt vermoed. De
Bullekerk heet eigenlijk de Westzijderkerk. Freek de Jonge groeide er op.
Zijn vader was er dominee. De caberetier schrijft er onder meer over dat
veel bezoekers alleen voor het schilderij naar binnen gingen en soms de
dienst verstoorden.
De Westzijderkerk (ofwel Bullekerk) is tussen 1637 en 1641 gebouwd. De
boer en zijn zwangere vrouw uit het verhaal zouden in 1647 in de kerk
zijn begraven waarna de naam in de volksmond veranderde in de Bullekerk.
Zie ook: Stiers Wreedheden
(Bron: Wikipedia Het verhaal van boer Willem Egh en zijn zwangere vrouw) Een fragment uit het boek van Freek de Jonge: Freek de Jonge was zeven jaar toen het gezin De Jonge naar Zaandam verhuisde.
Freek was een boerenpummel dat, pleaser als hij was, zijn Fries snel
omzette in zangerig Zaans. De jaren vijftig waren begonnen, de welvaart
maakte haar opwachting en de Zaanse Schans was een van de eerste tekenen
van opkomend toerisme. Eerste halte is het Zaans Museum. Hier hangt het
schilderij Stiers Wreedheid uit 1647, toegeschreven aan Willem Heijndricksz
Tetroe. Daarop wordt een hoogzwangere vrouw hoog opgeworpen door een dolle
stier. Het is de verbeelding van een in de Zaanstreek legendarisch verhaal.
De stier op het schilderij, geschrokken van een vlieger, rukt zich los
om jacht te maken op de verantwoordelijke kinderen. Tevergeefs probeert
de boer zijn stier in bedwang te houden. Hij raakt zwaar gewond. Daarna
neemt de stier zijn echtgenote op de hoorns, waarbij haar buik wordt opengereten.
Vader, moeder en hun negen maanden oud kind werden begraven in de Westzijderkerk,
die daarom in de volksmond de Bullekerk ging heten. Het werk van Tetroe gaat viraal Directeur Jan Hovers van het Zaans Museum vertelt over het schilderij
Stiers Wreedheid van Willem Heijndricksz Tetroe. Het verhaal erachter
is misschien wel een van de oudste 'virals' ter wereld. Volgens de vertelling
beviel een hoogzwangere vrouw van haar kindje op het moment dat ze door
een dolle stier (bul) de lucht in werd geslingerd. Een bijzonder verhaal dat de jaren daarna veel aandacht trekt. |
 |
|
Fragment lezing uit 2022 over de wreedheid van een stier
Stiers Wreetheyt heet het schilderij toegeschreven aan Willem Tetroe. Het hangt in de Bullekerk
in Zaandam, oorspronkelijk de Westzijderkerk genoemd.
"Wie was de schilder van het kunstwerk? De 19e-eeuwse geschiedschrijver Jacob Honig suggereert
een zekere Jan Allertszn, van wie een schilderij in het Zaans Museum hangt,
gedateerd rond 1700. Daarop zien we een overleden kindje en op de achtergrond
de stier die de boerin omhoog werpt. De situatie is bijna identiek als
op het Bullebord!"
"Ook Willem Heijndrikszn Tetroe wordt gesuggereerd als maker, die inderdaad een
voorstelling heeft geschilderd van het tafereel dat hier sterk op lijkt.
Maar dan zou het Bullebord door een ander naar Tetroe's schilderij
zijn nageschilderd, want hij kan het zelf niet in 1737 hebben gemaakt.
Dan is hij minimaal 110 jaar geweest. Lijkt me stug." Volgens deze lezing staat het dus allerminst vast of Willem Tetroe ook
Stiers Wreedheid heeft gemaakt.
|
 |
|
Bullekerk gebouwd na conflict De Bullekerk was de tweede kerk die de hervormden bouwden in Zaandam.
De eerste kerk was de Oostzijderkerk. Hervormden uit Westzaandam kerkten
samen met de Oostzaandammers allereerst in de Oostzijderkerk. Maar na
een meningsverschil over een nieuw te benoemen predikant besloten de Westzaandammers
een eigen kerk te bouwen. Dat was in of rond 1633.
De financiering van die bouw was de bron van een nieuwe ruzie. De Westzaandammers
hadden recht op een deel van de bezittingen van de Oostzijderkerk en de
Oostzaandammers moesten meebetalen aan de kosten van een begraafplaats
van de nieuwe kerk. Het conflict liep zodanig hoog op dat hulp van musketiers
uit Amsterdam werd ingeroepen om de orde te herstellen. |
 |